24 Ekim 2026 · Onweer & bliksem

Supercel en windhoos: kan een tornado in België voorkomen?

Belgen associëren tornado’s met de Amerikaanse Great Plains: brede trechters boven maïsvelden, stormchasers met camera’s op het dak. Toch komt de windhoos ook hier voor. Het KMI stelt het duidelijk: in België ontwikkelen zich jaarlijks gemiddeld drie tot vijf hozen. De meeste zijn zwak en blijven beperkt tot een omgewaaide schutting of een beschadigd dak, maar enkele halen het nieuws omdat ze een dorp in enkele minuten veranderen.

Sinds 2024 is dat weer pijnlijk duidelijk geworden. In januari 2024 trok een windhoos over Onze-Lieve-Vrouw-Waver en Putte, in september van dat jaar over Zoutleeuw en Geetbets, met zeer lokale maar zware schade. In 2025 volgden gevallen in Ath, Ternat en Tongeren-Borgloon. Allemaal op Belgische bodem, allemaal binnen twee jaar.

In dit artikel leggen we uit wat een supercel is, hoe een windhoos ontstaat, wat de cijfers zeggen en wat je moet doen als zo’n bui jouw richting uitkomt.

Wat is een supercel?

Een supercel is de zwaarste categorie onweersbui. Het onderscheidende kenmerk is een roterende stijgstroom, de mesocycloon: een cilinder van enkele kilometers breed die als een draaikolk binnen de wolk functioneert.

Die rotatie ontstaat door windschering: de wind neemt met de hoogte toe en draait van richting. Een horizontale draaias in de lucht wordt door de stijgstroom rechtop gezet, waarna de bui begint te draaien als een tol. Vanuit de ruimte zie je dat als een spiraal; vanaf de grond als een wolk met een merkwaardige, langzaam draaiende structuur.

Supercellen leven lang — een tot vier uur — en verplaatsen zich vaak zijwaarts ten opzichte van de wind, omdat de rotatie de bui als het ware opzij duwt. Ze produceren de zwaarste hagel, de felste windstoten en de meeste tornado’s. In België zijn echte supercellen zeldzaam, maar niet uitzonderlijk: bij warm weer met veel windschering kunnen ze ontstaan, vooral in de Kempen, in Henegouwen en langs de Frans-Belgische grens.

Windhoos, tornado, waterhoos en valwind

De terminologie is verwarrend, en dat leidt tot verkeerde verwachtingen. Het KMI hanteert deze definities.

• Windhoos en tornado zijn synoniemen. Beide verwijzen naar een zich roterende kolom lucht onder een onweerswolk die contact maakt met de grond.
• Waterhoos is een hoos boven water. Ze zijn meestal zwakker, met windsnelheden die zelden boven 90 kilometer per uur uitkomen, en komen vooral voor boven de Noordzee tussen augustus en oktober.
• Valwind is geen hoos. Het is een koude luchtmassa die uit een bui naar beneden stort en zich over de grond uitbreidt. De schade lijkt op stormschade in één richting, zonder draaiing.
• Hoos zonder meer wordt in de volksmond gebruikt voor elk wervelend verschijnsel, ook stofhozen bij droog, zonnig weer. Die zijn onschuldig.

Het verschil is praktisch belangrijk: bij een valwind moet je schuilen voor de windstoot, bij een windhoos voor de draaiende kern.

Hoe vaak komt een tornado voor in België?

Het KMI noemt een gemiddelde van drie tot vijf hozen per jaar. Dat cijfer zegt weinig over de ernst: de meeste exemplaren halen EF0 of EF1 en veroorzaken schade aan daken, tuinen en bomen, zonder gewonden.

Enkele gedocumenteerde gevallen:

• 25 juni 1967, Oostmalle (Malle). Een tornado verwoestte het dorpscentrum. Meer dan de helft van de 900 woningen in het dorp raakte beschadigd en 117 woningen werden volledig verwoest.
• 24 op 25 juni 1967. Een grote uitbraak trof Frankrijk, België en Nederland, met tornado’s van F2 tot F5. Daarbij vielen vijftien doden en 234 gewonden.
• 3 augustus 2008, Hautmont (Frankrijk), enkele kilometers over de grens. Een EF4-tornado met drie slachtoffers, ook in België voelbaar.
• 3 januari 2014. Twee zwakke windhozen: één tussen Zaventem en Meise, één in Mechelen.
• 3 januari 2024. Een windhoos trok over Onze-Lieve-Vrouw-Waver (Sint-Katelijne-Waver) en Putte, met zeer lokale schade.
• 26 september 2024. Zware schade in Zoutleeuw en Geetbets, met een vermoedelijke tweede hoos in Beauvechain.
• 7 juni 2025. Een tornado tussen Ormeignies (Ath) en Ath.
• 3 september 2025. Een tornado in Ternat.
• 13 september 2025. Een tornado in Tongeren-Borgloon.

Wat opvalt: de meeste Belgische gevallen vallen buiten het klassieke zomerseizoen, vaak in augustus en september, wanneer de eerste koele lucht na een warme periode binnenstroomt. Dat is precies de situatie waarin windschering en instabiliteit samenkomen.

De EF-schaal: hoe zwaar is een windhoos?

Sinds 2007 gebruiken weerkundigen de Enhanced Fujita-schaal, die schade classificeert in plaats van windsnelheden te meten. De schaal loopt van EF0 tot EF5 en is gebaseerd op de vaststelling dat bepaalde constructies bij bepaalde windsnelheden bezwijken.

• EF0: 105 tot 137 kilometer per uur. Schade aan dakbedekking, goten, takken.
• EF1: 138 tot 177 kilometer per uur. Daken eraf, bomen ontworteld, auto’s verschoven.
• EF2: 178 tot 217 kilometer per uur. Daken volledig weg, lichte constructies verwoest.
• EF3: 218 tot 266 kilometer per uur. Muren van huizen ingestort, zware schade aan grote gebouwen.
• EF4: 267 tot 322 kilometer per uur. Volledig verwoeste huizen, auto’s weggeslingerd.
• EF5: meer dan 322 kilometer per uur. Complete verwoesting, betonnen constructies beschadigd.

Het KMI kent bij Belgische gevallen niet systematisch een EF-klasse toe. Voor de zwaarste historische gevallen bestaan wel schattingen, maar die komen vaak van internationale onderzoeksnetwerken en niet van een officiële Belgische instantie.

Hoe herken je een gevaarlijke bui?

Je hoeft geen meteoroloog te zijn om de signalen te zien. Deze kenmerken wijzen op een goed georganiseerde, mogelijk roterende bui:

• Een wall cloud: een scherp afgelijnde, naar beneden hangende wolk onder de basis van de bui, vaak langzaam draaiend.
• Inflow-banden: lage, snel bewegende wolkenstrepen die naar de bui toe stromen.
• Een groenachtige tint in de neerslagkern, een teken van veel water en ijs in de wolk.
• Grote hagel die voor de eigenlijke kern valt.
• Een plotse winddraaiing aan de grond, vaak met een sterke temperatuurdaling.

Op de radar zijn supercellen te herkennen aan een haakvormige structuur en aan een paar pixels waar de windsnelheid sterk tegengesteld is aan de omgeving. Die analyse is werk voor specialisten, maar de visuele signalen zijn voor iedereen zichtbaar.

Wat moet je doen?

Bij een naderende supercel of windhoos geldt een andere logica dan bij gewoon onweer.

1. Ga naar de laagste, meest centrale ruimte van een stevig gebouw. Een kelder, een trapzaal of een gang zonder ramen.
2. Blijf weg van ramen, glazen deuren en dakkapellen. De meeste verwondingen komen van brekend glas en wegvliegende rommel.
3. Verlaat een mobiele woning, caravan of tuinhuis. Die constructies bezwijken al bij EF1.
4. Zit je in de auto? Een auto biedt bescherming tegen bliksem, maar niet tegen een tornado. Rijd niet in de buurt van de trechter en zoek een gebouw.
5. In open veld: ga liggen in een greppel of laagte, bescherm je hoofd en houd afstand tot bomen en afrasteringen.
6. Bel 112 alleen bij gevaar of gewonden. Voor schade zonder gevaar geldt het nummer 1722, en alleen wanneer dat door de overheid is geactiveerd.

Wordt het erger?

Of klimaatverandering het aantal tornado’s in België doet toenemen, is wetenschappelijk niet eenvoudig vast te stellen. Tornado’s zijn zeldzaam en lokaal, waardoor de statistiek jaar na jaar sterk schommelt: drie in een rustig jaar, tien in een actief jaar.

Wat wetenschappers wel verwachten, is dat de omstandigheden waarin zware onweersbuien ontstaan, in onze regio’s vaker kunnen voorkomen naarmate de atmosfeer warmer en vochtiger wordt. Of dat zich vertaalt in meer tornado’s, is een andere vraag dan of er meer onweer komt. Het KMI publiceert daarover geen eenvoudige jaarlijkse reeks. Wie cijfers citeert, doet er goed aan de bron en de periode te vermelden. Meer daarover in ons artikel over klimaatverandering in België.

Veelgestelde vragen

Is een windhoos in België gevaarlijk?

De meeste Belgische windhozen zijn EF0 of EF1: schade aan daken en bomen, zelden gewonden. Maar één EF2-bui in een dorp kan tientallen woningen beschadigen, zoals in Oostmalle in 1967.

Kan ik een tornado voorspellen?

Nee, niet op straatniveau. Meteorologen kunnen wel het risico op zware onweersbuien aangeven, soms een uur of meer vooraf. Welke gemeente precies wordt getroffen, blijft onvoorspelbaar.

Is een tornado hetzelfde als een valwind?

Nee. Bij een tornado draait de lucht; bij een valwind stort koude lucht naar beneden en waait ze in één richting weg. De schade kan er vergelijkbaar uitzien, maar het mechanisme is anders.

Samengevat

Een tornado in België is geen filmfenomeen maar een reëel weerrisico: gemiddeld drie tot vijf keer per jaar, meestal zwak, soms verwoestend. De gevaarlijkste situaties ontstaan bij supercellen met rotatie, grote hagel en plotse windstoten. Wie de signalen herkent en de juiste schuilplaats kiest, verkleint het risico aanzienlijk.

Bekijk de actuele situatie op de onweerkaart en lees hoe je een onweerradar leest. Voor wind en windstoten in jouw gemeente: weer vandaag.

Bronnen

• KMI, WeerWoorden: tornado — meteo.be
• KMI, records en uitzonderlijke gebeurtenissen (Oostmalle 1967) — meteo.be
• KMI, klimatologisch overzicht 2024 en 2025 (windhozen per jaar) — meteo.be
• ESSL, tornado-uitbraak juni 1967 — essl.org

Lees ook: Hagel in België en Windkracht en de schaal van Beaufort.