24 Ekim 2026 · Klimaat & seizoenen

Hittegolf en tropische dagen: wat de definities van het KMI precies betekenen

“Het wordt een hittegolf”, kopte de krant, en meteen ontstond discussie: was het nu wel of niet officieel? Dat komt omdat België een precieze, enigszins eigenaardige definitie hanteert. Een hittegolf is hier geen kwestie van gevoel, maar van meetcijfers in één specifiek station: Ukkel.

Die definitie is nuttig voor de klimatologie, maar ze zegt weinig over hoe heet het in jouw straat was. In een land met veel lokale verschillen kan het in de Kempen 36 graden zijn terwijl Ukkel onder de drempel blijft — en dan is er officieel geen hittegolf, ook al heb je drie dagen niet geslapen.

In dit artikel leggen we uit wat de termen precies betekenen, hoeveel warme dagen we gemiddeld hebben, wat de records zijn en hoe je een hitteperiode veilig doorkomt.

De vier termen van het KMI

Het KMI werkt met een reeks die van koel naar heet loopt. Elke term heeft een exacte drempel.

• Lentedag: maximumtemperatuur van 20 °C of meer.
• Zomerse dag: maximumtemperatuur van 25 °C of meer.
• Tropische dag: maximumtemperatuur van 30 °C of meer.
• Hittegolf: minstens vijf opeenvolgende dagen met een maximum van 25 °C of meer in Ukkel, waarvan op minstens drie dagen 30 °C of meer.

Let op: het KMI gebruikt de term “warme dag” niet als officiële categorie. Wie die term gebruikt, moet zelf een drempel afspreken. In weerberichten duikt hij vaak op als “aangenaam warm”, maar hij heeft geen klimatologische betekenis.

Waarom de hittegolf aan Ukkel hangt

Ukkel is het referentiestation van het KMI, met een ononderbroken reeks metingen sinds de negentiende eeuw. Door één station te gebruiken, blijven cijfers door de jaren heen vergelijkbaar. Een definitie per gemeente zou elke vergelijking onmogelijk maken.

Het gevolg is wel dat de “officiële” hittegolf een landelijk gemiddelde vertegenwoordigt. In de Kempen, in Henegouwen of in de valleien kan het aanzienlijk warmer zijn dan in Ukkel, dat op een plateau ligt en enige matiging van de zee krijgt. Een regionale hitteperiode zonder officiële hittegolf is dus perfect mogelijk — en komt geregeld voor.

De cijfers

Voor de referentieperiode 1991-2020 telt het KMI in Ukkel gemiddeld:

• 29,9 zomerse dagen per jaar (maximum van 25 °C of meer).
• 5 tropische dagen per jaar (maximum van 30 °C of meer).
• 39,4 vorstdagen per jaar, aan de andere kant van de schaal.

Die vijf tropische dagen per jaar zijn een gemiddelde over dertig jaar. In de praktijk schommelt het sterk: sommige jaren blijven op nul, andere halen er vijftien. De trend over langere termijn wijst wel in één richting: het aantal tropische dagen neemt toe, en de warmste jaren van de reeks liggen bijna allemaal in de laatste twee decennia.

De records

• Hoogste temperatuur ooit in België: 41,8 °C in Begijnendijk op 25 juli 2019. Het was het eerste absolute landelijke record sinds de start van het klimatologisch meetnet in 1877.
• Hoogste temperatuur in Ukkel: 39,7 °C, eveneens op 25 juli 2019.
• Vorig landelijk record: 38,8 °C, gehaald op 2 juli 2015 in Luik-Monsin en op 27 juli 2018 in Hechtel-Eksel.

Dat 2019 het record brak, betekent niet dat elke zomer nu heter is. Klimaat gaat over dertig jaar, niet over één zomer. Maar de frequentie van extreme dagen is wel toegenomen.

Wat een hittegolf met je lichaam doet

Het menselijk lichaam probeert de kerntemperatuur rond 37 °C te houden. Bij hitte gaat het bloed naar de huid om warmte af te geven, en gaat de hartslag omhoog. Zweten koelt af, maar kost vocht en zout.

Vanaf ongeveer 30 °C en bij hoge luchtvochtigheid wordt die afgifte moeilijker. De lichaamstemperatuur stijgt, de hersenen krijgen minder bloed, en de eerste symptomen verschijnen: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, spierkrampen.

De gevaarlijkste fase is hitte-uitputting en hitteberoerte. Bij een hitteberoerte is de huid heet en droog, is de persoon verward en kan hij het bewustzijn verliezen. Dat is een medisch noodgeval: bel 112 en koel het slachtoffer met water en ijs.

Risicogroepen zijn ouderen, baby’s en jonge kinderen, mensen met een hart- of longaandoening, mensen die bepaalde medicatie nemen, en iedereen die buiten werkt.

Zo kom je een hitteperiode door

1. Drink regelmatig, ook zonder dorst. Water is de beste keuze; alcohol en sterke koffie werken uitdrogend.
2. Vermijd inspanning tussen 12 en 18 uur. Verplaats sporten naar de vroege ochtend of de late avond.
3. Hou de warmte buiten. Sluit ramen en gordijnen overdag, en open ze ‘s nachts als de temperatuur daalt.
4. Zoek de koelste plek. Een kelder, een bibliotheek, een winkelcentrum of een park met schaduw.
5. Check op je buren. Eenzaam wonende ouderen merken zelf vaak niet dat ze uitdrogen.
6. Kleed je licht en los. Lichte kleuren reflecteren zonlicht; losse kleding laat lucht circuleren.
7. Bescherm kinderen en huisdieren. Nooit in een geparkeerde auto, ook niet met een kier open.
8. Gebruik een ventilator verstandig. Boven 35 °C kan een ventilator de lucht verplaatsen zonder te koelen; natte doeken en een koude douche werken beter.

Hitte en onweer

Warme, vochtige lucht is de brandstof voor onweer. Na een reeks tropische dagen is de atmosfeer vaak geladen: de bodem is warm, er hangt veel vocht en de eerste koele lucht die binnenstroomt, zorgt voor felle buien.

Dat verklaart het bekende patroon van een hittegolf die eindigt met een spectaculaire onweersnacht. De buien zijn dan vaak zwaar, met grote hagel en windstoten, omdat de beschikbare energie groot is. Meer daarover in ons artikel over hoe onweer ontstaat.

Hitte, slaap en tropische nachten

Naast de dagtemperatuur is de nacht beslissend. Als de temperatuur ‘s nachts niet onder 20 °C zakt — een tropische nacht — krijgt het lichaam geen kans om af te koelen. Twee of drie zulke nachten op rij maken een hitteperiode aanzienlijk zwaarder, ook als de maximumtemperaturen meevallen.

Praktische oplossingen: een vochtige handdoek voor het open raam, een koele douche voor het slapengaan, geen warme maaltijd laat op de avond en lichte beddengoed. Airconditioning is in Belgische woningen zeldzaam, maar een warmtepomp met koelfunctie biedt de laatste jaren een efficiënt alternatief.

Veelgestelde vragen

Was het een officiële hittegolf als het 35 graden was?

Niet per definitie. De officiële hittegolf wordt gemeten in Ukkel, met vijf dagen van minstens 25 °C waarvan drie van minstens 30 °C. Regionaal kan het veel heter zijn zonder dat de drempel in Ukkel wordt gehaald.

Hoeveel tropische dagen heeft België gemiddeld?

Vijf per jaar in de referentieperiode 1991-2020, gemeten in Ukkel. In de praktijk schommelt het sterk per jaar.

Is het warmer geworden in België?

Ja. De jaargemiddelde temperatuur in de referentieperiode 1991-2020 is 11,0 °C, tegen 10,6 °C in de vorige normaalperiode 1981-2010. Ook het aantal tropische dagen neemt toe.

Helpt een ventilator bij extreme hitte?

Bij temperaturen boven 35 °C verplaatst een ventilator vooral warme lucht. Natte doeken, een koele voetbad of een airconditioning zijn dan effectiever.

Samengevat

De Belgische hittegolf is een precieze definitie: vijf dagen van minstens 25 °C in Ukkel, waarvan drie van minstens 30 °C. Gemiddeld telt ons land vijf tropische dagen per jaar, maar de spreiding is groot en de extremen nemen toe — met 41,8 °C in Begijnendijk als absoluut record. Wie de definities kent, begrijpt waarom het nieuws soms “hittegolf” meldt terwijl het bij jou nauwelijks warm is, en omgekeerd.

Bekijk de verwachting voor vandaag op weer vandaag en lees over UV-index in België en klimaatverandering in België.

Bronnen

• KMI, WeerWoorden: hittegolf, tropische dag, zomerse dag — meteo.be
• KMI, klimaatnormalen te Ukkel 1991-2020 — meteo.be
• KMI, klimatologisch overzicht 2019 (record 41,8 °C) — meteo.be
• KMI, klimatologisch overzicht 2025 — meteo.be

Lees ook: UV-index in België en Vorst, ijzel en gladheid.